گرند كانيون
موضوع
گرند كانيون
تهيه كننده
صديقه محسني
کارشناس ارشد ژئومورفولوژی
گرند كانيون به دره هايي گفته مي شود كه ستون هايي بلند، كشيده و صخره سنگي دارند و به آسمان سر كشيده اند.
پارك ملي گرند كانيون
پارك ملي در ايالت آريزونا در آمريكا است. اين پارك يك تنگه ي رنگارنگ بريده شده توسط رودخانه كلرادو مي باشد. محدوده زيادي از آن درون پارك ملي كه يكي از اولين پارك هاي ملي در ايالات متحده است جاي گرفته است. واژه انگليسي گرند كانيون به معناي « دره بزرگ » است اين پارك در سال 1919 به فهرست پارك هاي ملي آمريكا پيوست.
گرند كانيون توسط رودخانه كلرادو در شش ميليون سال پيش بوجود آمده است. در دوران پيش از تاريخ، ساكنان بومي آمريكا اين منطقه را با ساخت زيست گاه در دره و غارهاي آن آباد كردند، گارسيا لوپر ده كاردناس از اسپانيا به عنوان نخسين اروپايي كه دره بزرگ را ديد شناخته مي شود. او در سال 1540 ميلادي (918-919 خورشيدي) به آنجا رسيد.
گرند كانيون تا پس از جنگ داخلي آمريكا زياد شناخته نمي شد. به نظر مي رسد كه نام دره در سال 1868 به آن داده شده است. مقاله اي در هفته نامه معدنچي آريزونا مربوط به كاوش قريب الوقوع دره، ازكاوش گران خواست « آسوده دره بزرگ را بكاويد».
در 1869، جان وزلي پاول معروف، سرباز كهنه كار جنگ داخلي كه يك دستش را در جريان اين جنگ از دست داده بود، براي ماجراجويي و كسب علم، اولين سفر ثبت شده روي رود كلروادو در لابه لاي دره را ثبت كرد. او اين سفر را به همراه نه نفر كه سوار بر چهار قايق بودند، به انجام رساند. ولي فقط شش نفر سفر را به اتمام رساندند. پاول در كتابي با عنوان « برگ ها در يك كتاب داستان بزرگ » به واحد هاي سنگي رسوبي كه در دره پيدا كرده، اشاره مي كند.
وضعيت جغرافيايي
اين دره، 446 كيلومتر (277 مايل ) طول دارد، عرض آن از 4/6 تا 24 كيلومتر (4 تا 18 مايل) متغير است و عمق آن به بيش از 6/1 كيلومتر (1 مايل) مي رسد. تقريباً دو ميليارد سال از تاريخ كره زمين بصورت رود كلرادو و ريزابه هاي كانال هايشان را از ميان لايه مي برد پس از مادامي كه لايه سنگي فلات كلرادو بالا ببرد.
گرند کانیون که لایههای بالا آمده مربوط به دوران پیشینزیستی (پروتروزوییک) و دیرینهزیستی را در معرض دید قرار داده است. دره بزرگ چشماندازهای بیهمتایی را به کسانی که از حاشیه بازدید میکنند، پیشکش میکند. این عمیقترین دره جهان نیست - هردو درههای بارانکا دل کوبره در شمال مکزیک و دره جهنم روی مرز اورگن-آیداهو ژرفترند.
اما اینجا بدلیل وسعت بسیار زیادش و همینطور مناظر پیچیده و رنگارنگی که دارد شناخته شدهاست. از لحاظ زمینشناسی نیز به دلیل رشته ضخیم سنگهای باستانی که به زیبایی از دیوارههای دره حفاظت و خودنمایی میکنند، دارای اهمیت است. این لایههای سنگی در دل خود مقدار زیادی از تاریخ اولیه زمینشناسی قاره آمریکای شمالی را نگهداشتهاست. دره بزرگ یکی از تماشاییترین نمونههای فرسایش طبیعی در جهان است.
پل شيشه اي در پارك ملي گرند كانيون آمريكا
پل شیشه ای یا آسمان نورد گرند کانیون يا Grand Canyon Skywalk یک جاذبه توریستی است که در 20 مارس 2007 کار آن به اتمام رسید و در 28 مارس برای بازدید عموم آماده شد. این پل بر فراز رود خانه کلرادو ، در لبه دره گراند کانیون ایالت آریزونای آمریکا قرار گرفته است. بلیط ورودی آن 25 دلار است.
بومیان محلی منطقه مالکان اصلی این ساختمان هستند. این پل شکل نعل اسبی دارد و 1200 متر از سطح زمین فاصله دارد ،ارتفاعی که بلندترین آسمانخراشهای دنیا را تحت الشعاع قرار میدهد. لبه آن 20 متر فاصله افقی از کناره زمین دارد. دیواره ها و کف آن از شیشه ای به ضخامت 10 سانتیمتر ساخته شده است. این پل میتواند 7 تن وزن را تحمل کند ، یعنی در آن واحد 800 فرد 80 کیلوگرمی میتوانند بر روی آن بروند. البته تنها اجازه داده میشود 120 توریست در یک زمان بر روی آن بروند.
این پل بسیار محکم ساخته شده و طوری طراحی شده که در نتیجه باد و راه رفتن مردم ارتعاش نداشته باشد. این بنا میتواند در برابر بادی با سرعت 100 مایل در ساعت مقاومت کند و یک زلزله 8 ریشتری را تاب بیاورد. ساخت این آسمان نورد در مارس 2004 -3 سال پیش- شروع شد و مجموعا 40 میلیون دلار هزینه صرف آن شد.
گرند كانيون ايران
در ايران تنها ناحيه اي كه چنين شكل جالب توجهي دارد در منطقه اي مابين شهرهاي قير و كارزين در جنوب غربي جهرم واقع در استان فارس است كه نياگاراي ايران نيز در همين محدوده واقع شده است. تنگ هايقر در 35 كيلومتري فيروز آباد و بعد از روستاي رودبال واقع شده كه طول تقريبي آن 8 كيلومتر مي باشد.
پس از طي 20 كيلومتر از فيروز آباد به سمت شهر قير، 15 كيلومتر جاده ارتباطي، ما را به محلي مي رساند كه نخستين صحنه ها، آمد و شد پرهياهو و غرش دلخراش كاميون ها در بستر رودخانه است؛ مكاني كه بي شك زماني محل جولان پرندگان در لابه لاي درختاني بي بديل بوده است. عمليات احداث سد هايقر بيشتر از يك سال است كه آغاز شده است. محل احداث، درست ابتداي تنگ هايقر است. امتداد رودخانه مملو از حوضچه ها و درياچه هاي فراوان است. ستون هاي بلند و كشيده به همراه غارها و دالان ها هر يك مأواي پرندگان و جانوراني است كمياب و ناشناخته. تنوع و كثرت گياهان و درختان در پيچ و خم ها و ارتفاعات دره بسيار است، اما قرار است قسمتي از اين حيات ناشناخته نابود شود.
در سراسر رودخانه، فسيل ها و سنگ واره ها خود نمايي مي كنند. با ساخت اين سد، حداقل 12 كيلومتر مربع از مرغوب ترين زمين هاي كشاورزي در امتداد رودخانه و نيز جنگل هاي تنك زاگرسي به زير آب خواهد رفت ضمن آنكه مسير 300 كيلومتر رودخانه پس از احداث سد مستقيماً دستخوش تغييرات زيست محيطي مي شود.
با اين حال سخن مسئولان اجرايي كشور در توجيه پروژه هاي سد سازي قابل تامل است؛ چنان كه پرويز فتاح، وزير وقت نيرو در مراسم آغاز عمليات اجرايي سد هايقر گفت: در هر منطقه اي كه مبادرت به ساخت سد كرده ايم، توانسته ايم از زيان هاي ناشي از خشكسالي جلوگيري كنيم و در مناطقي كه هنوز موفق به انجام نشده ايم، زيان ها بسيار بوده است.
تنها چاره، سازگاري با طبيعت
رفتار ما در سد سازي به مثابه آن است كه بخواهيم با مصرف انرژي يا دستكاري در اقليم و آب و هوايي جلوي ورود زمستان را بگيريم، مي خواهيم جلوي خروج آب را بگيريم، مي خواهيم آب از گنبدهاي نمكي يا شوره زارها رد نشود و بيهوده به درياها نريزد. مي گوييم جمعيت افزايش يافته است و نياز به آب پاك بيشتر شده است. اما حقيقت اين است كه سدها براي نياز شرب ساخته نمي شوند و گرنه 500 قنات تهران همان گونه كه هم اينك نيمي از آب مصرفي تهران را تامين مي كنند، مي توانستند پاسخگوي نياز باشند؛ اگر تهراني ها نه 7 برابر مصرف استاندارد جهان كه 2 برابر استاندارها آب مصرف كنند. زمين فقط براي پاره اي آدم هاي خودخواه آفريده نشده است. آفرينش اين گونه نبوده است. نسل حيواناتي كه منقرض كرديم هرگز احياء نشد و جنگل ها و صحراهايي كه سوزانديم، هرگز حيات مجدد نيافت.
مشكل ما اين است كه هنوز نمي دانيم، اين ماييم كه بايد خود را با طبيعت سازگار كنيم نه طبيعت خودش را با ما.
منابع :
