توده آتشفشانی سهند

تهيه كننده

وحدتی

کارشناس ارشد اقلیم شناسی
s_vahdati2007@yahoo.com

توده آتشفشاني سهند در جنوب شهر تبريز و به فاصله 40 كيلومتري از آن قرار دارد. توده سهند از نظر ساختار زمين شناسي در جنوب غربي گسل تبريز واقع شده است و ازسمت مغرب و شمال غرب به چاله ساختماني اروميه مسلط است. فعاليت آتشفشاني كه توده سهند را ساخته اند در يك حوضه رسوبي از نوع درياچه اي صورت گرفته است( احتمالا داخل يك جزيره يا شبه جزيره). از اينرو مخروط سهند تضاد توپوگرافي بارزي با زمين هاي اطراف پيدا كرده است توده سهند از لحاظ خصوصيات پيكرشناسي به شكل گنبد مخروطي و با قطر قائده در حدود 40 كيلومتر است در راس آن چند دهانه آتشفشاني قديم و جديد وجود دارد. سه قله مرتفع و معروف آن هرم داغ يا گوجه گل(3710 متر)، جام داغ(3562 متر) و آق داغ (2961 متر) نام دارند اين قله ها به دنبال هم و در يك امتداد قرار گرفته اند. علاوه بر اين سه قله چند قله كوتاه تر و احتمالا جوانتر نيز در توده سهند ديده مي شود كه شكل مخروطي آنها بخوبي حفظ شده اند. اگرچه ساختمان مخروطي سهند در اصل نتيجه فعاليت هاي دروني زمين بوده است ولي منظر كنوني آنرا بايد معلول فرآيند هاي فرسايشي از اواخر پلئوستوسن تا حال حاضر دانست. بنابه اظهار خيام 1370 در آخرين دوره سرد يخچالي وورم طبقات پيكر آب و هوايي در روي توده سهند به شكل اشكوب هاي شكل زائي يخچالي و مجاور يخچالي عمل مي كرده است ظاهرا شدت عمل زبانه هاي يخچالي در دامنه شمالي آن بيشتر بوده است ايشان به وجود دهها سيرك يخچالي در دامنه شمالي و در اطراف قله اصلي آن اشاره داشته اند. سيرك هاي يخچالي قوچ گلي داغ (مشرف به دره سعيدآباد) شير داغي، گواهر، توش كوه و حسامه (در حوضه آذرشهر چاي) از نمونه هاي تيپيك فرسايش يخچالي در توده سهند هستند. دره هاي يخچالي، دره هاي معلق و انواع يخرفت از آثار ديگر فرسايش يخچالي هستند كه در دامنه شمالي سهند به فراواني يافت مي شوند دره هاي قنبر، هرزچاي، متتنق چاي، ليقوان و دره عنصررود نمونه هايي از دره هاي كلاسيك يخچالي در توده سهند مي باشند. در حاشيه اغلب اين دره ها بقايايي توده هاي يخرفتي را به صورت پادگانه هاي رودخانه اي يخچالي به وضوح مي توان مشاهده نموئد بنابراين توپوگرافي كنوني توده سهند معرف بقاياي فرسايش شديد يخچالي در گذشته مي باشد. در حال حاضر نيز فرآيندهاي فرسايشي به صورت فرآيند مجاور يخچالي و فرآيند جرياني در توده سهند عمل مي كنند.

منبع:

ژئومورفولوژي ایران محمود علایی طالقانی ۱۳۵۸