نبکا
موضوع
نبکا
تهيه كننده
صديقه محسني
کارشناس ارشد ژئومورفولوژی
نبکا عارضهای حاصل از تعامل فرسایش بادی، خیسی منطقه و پوشش گیاهی است بدین صورت که وجود گیاه در مسیر حمل و ترانزیت فرسایش بادی مانع ایجاد مي كند، باعث مي شود در پاي گياه ماسه ها تجمع كنند و به مرور زمان تله اي از ماسه با تاجي از پوشش گياهي ايجاد مي گردد كه به آن نبکا یا تلهٔ گیاهی گفته میشود.نبکاها عموما در سطح همواری میرویند که میزان ماسه آن متوسط و سطح آب زیر زمینی آن بالا و یا رطوبت کافی برای رشد گیاه در آن فراهم باشد. عناصر تشکیل دهنده نبکا شامل ماسه لای، رس و سیلت است.
نبکا پدیده شگفت انگیز دشت لوت
در حدود 20 كيلومتري شهداد، درختان و درختچه هاي گز در گلدان هاي بياباني لوت جاي گرفته اند.
نبکاها عموماً در سطح همواری که میزان ماسه آن متوسط و سطح آب زیر زمین بالا بوده و یا رطوبت موجود کافی برای حیات پوشش گیاهی باشد ظاهر میشوند.
شکل نبکا تابعی است از اندازه، تراکم و میزان رشد گیاه میزبان. گونههایی نظیر دستهای از گرامینهها، درختچههای تاغ، گز و.. میباشند در کویر لوت گونه گیاه گز (Tamarix) از گونههای میزبان نبکاها هستند.ارتفاع نبکاها از چند دسیمتر تا چند متر و طول آن از یک متر تا ۱۰ متر میرسد
شایان ذکر است گیاهان منفرد باید ارتفاعی بیش از ۱۰ الی ۱۵ سانتی متر داشته باشند تا اینکه بتوانند ماسهها را کنترل نماید. اگر دانههای ماسه چسبندگی نداشه باشند به عبارتی عناصر رس و لای نداشته باشند حجم آنها با تغییر و سرعت باد تغییر مییابد. با افزایش میزان رسوب، گیاه برای جلوگیری از مدفون شدن به رشد خود در جهت بالا ادامه میدهد این رشد تا آنجا است که ریشه گیاه در ارتباط با سطح آب زیر زمینی باشد اما جایی که آب زیر زمینی افت میکند این ارتباط قطع و تخریب نبکا آغاز میشود که سرانجام به مرگ نبکا میانجامد.
نبکاهای چندین ساله و دائمی در تغییر سطح سفره آب زیر زمینی، هرزآبها، تبخیر و تعرق، کنترل رسوبات بادی در منطقه نقش اساسی دارند
ربدوها با ابعاد بزرگتری از نبکاها متمایز میشوند. طول آنها به ۲ تا ۷ متر و عرضشان به ۱ تا ۵ متر میرسد. غیر از ابعاد، شکل ربدوها نیز پیچیده تر از نبکاها است. و گاهی چند خروط را نشان میدهد که کنار هم قرار گرفتهاند. مرتفعترین ربدوها در لوت غربی دیده میشود که گاه ارتفاع آنها به ۱۲ متر میرسد (بلندی یک ساختمان ۴ طبقه)
مآخذ
