موضوع:

عوامل مؤثر در تغيير مقدار آب رودخانه در طول زمان

تهیه کننده:

حسين ديانتي

کارشناس ارشد ژئومورفولوژی

  H_dianati2007@yahoo.com

  شرايط اقليمي

      در آب و هواي گرم، به علت بالا بودن دما، مقدار تبخير بيشتر است و بنابراين مقدار كمي از بارش در رودخانه ها جريان مي يابند. بعلاوه شدت بارندگي، طول مدت بارش، و نوع آن در مقدار آب رودخانه مؤثر است.

  جنس زمين

      وضع زمين شناسي، به خصوص نوع مواد تشكيل دهنده زمين، نيز بر مقدار آب رود تاثير مي گذارد. نفوذ آب به داخل از تغييرات شديد دبي رودخانه جلوگيري مي كند.

  توپوگرافي

      شكل پستي و بلنديهاي سطح زمين نيز در مقدار آب رودخانه، تاثير دارد. واضح است كه در شيبهاي تند، جريان آب سريعتر از شيبهاي ملايم است. در زمينهاي هموار نيز توده هاي آب ساكن ايجاد مي شود كه تبخير و نفوذ بيشتر را به همراه دارند.

 پوشش گياهي

      مقدار پوشش گياهي در يك حوضه آبريز نيز در مقدار آب و تغيير آن در طول زمان مؤثر است. شاخ و برگ درختان، قسمتي از آب باران را خود نگه مي دارد و باعث مي شود كه باران قبل از رسيدن به زمين به تدريج تبخير شود. به همين جهت ريزش باران هاي خفيف و كوتاه در يك منطقه جنگلي ممكن است اصولاً آبي را به رودخانه وارد نكند. به علاوه گياهان باعث مي شوند كه آب باران فرصت و امكان بيشتري براي نفوذ به داخل زمين داشته باشد ( ايرنا، 1388 ).

  آبفرسايي سطحي :

      آبهاي جاري بيش از هر عامل ديگري در فرسايش، حمل و رسوب دادن مواد نقش دارند ( ولايتي،1383). نقش رودخانه ها در اين ميان همواره فرسايش و حمل مواد از ارتفاعات به درياها و هموار كردن تدريجي ارتفاعات و پرنمودن مناطق عميق درياها بوده است. موادي را كه رودخانه ها با خود حمل مي كنند بار رود يا آبرفت مي گويند. در اين راستا رودها علاوه بر بار جامد مقادير زيادي بار محلول نيز حمل و وارد درياها مي كنند (سايت رشد، 1388).

  سايش

      ذرات و قطعات موجود در آب رودخانه، در حين حركت با غلطيدن و ضربه زدن، به تخريب و كندن بستر خود مي پردازند. از طرف ديگر ضمن اين عمل و همچنين اصطحكاك با يكديگر، خود نيز خرد و ساييده و گودتر مي شوند.

آبهاي جاري، با ذرات همراه خود عامل نيرومندي در تخريب بستر رود هستند. قدرت فرسايش آبهايي كه فاقد مواد معلق اند بسيار كم است. از طرفي، قدرت سايش رودخانه رابطه مستقيم با جريان آب دارد.

  كندن مستقيم مواد

      آبهاي جاري، حتي اگر حاوي مواد معلق نباشند، مي توانند بر اثر عمل هيدروليكي موجب فرسايش بستر خود شوند. كنده شدن ذرات و حمل يا رسوبگذاري آبها رابطه مستقيم با سرعت جريان آب دارد. به علاوه، جريانهاي آشفته با ضربه زدن به ديواره هاي رودخانه مي توانند مستقيماً به فرسايش آنها بپردازند.

   انحلال

      آبهاي جاري در ضمن حركت، سنگهاي بستر خود را تجزيه يا حل مي كنند. برخي از مواد موجود در آب رودخانه باعث تشديد عمل انحلال آنها مي شود. مقدار مواد محلول در يك رودخانه رابطه مستقيم با وضعيت زمين شناسي و نوع آب و هواي منطقه دارد (سايت رشد، 1388).      

 حمل

      مواد موجود در رودخانه به سه صورت حمل مي شوند.

  بار معلق

      مواد دانه ريزي ( رس، سيلت ) هستند كه به صورت معلق يا شناور در آب قرار مي گيرند. چون وزن مخصوص آنها تا حدودي معادل وزن مخصوص آب است، لذا مدت زيادي مي توانند در آب باقي بمانند. حمل اين رسوبات به خاطر شناور ماندن طولاني مدت آنها در آب است كه گاهي تا درياها صورت        مي گيرد.

  بار بستر

      موادي كه دانه درشت تر مي باشند، مانند شن، ماسه تا قطعات بزرگ سنگي، در بستر رودخانه  مي غلطند و از نقاط مرتفع به نقاط كم ارتفاع حمل مي گردد. مقدار آنها به شيب بستر و ميزان آب رودخانه بستگي دارد. اندازه گيري بار بستر دشوارتر از بار معلق است.

  بار محلول

      كاني هاي محلول در آب، مانند انواع كلرورها، سولفاتها، بي كربناتها، نيتراتهاو در شرايط خاصي هم حتي سيليكاتها به صورت بار محلول توسط آب حمل مي شوند. هر قدر يك كاني محلول تر باشد، مدت طولاني تري بصورت محلول در آب باقي خواهد ماند ( ولايتي، 1383).

+ نوشته شده توسط ؟؟ در سه شنبه دوازدهم مرداد 1389 و ساعت 1:51 |